ایران کشوری بزرگ و دارای اقلیمی بسیار متنوع است و در نتیجه دارای جوامع و گروه های جمعیتی با فرهنگ، عادات و سنن مختلف می باشد. این عوامل در کنار برنامه های توسعه، عمران و بوم شناختی موجب گردیده که انواع مختلفی از بندپایان و جوندگان مهم از نظر پزشکی و بهداشت به وفور در نقاط مختلف کشور وجود داشته باشند. بیماری هایی نظیر مالاریا، لیشمانیوز (جلدی و احشایی)، تب راجعه، تب هموراژیک کریمه-کنگو، تب سه روزه و برخی از بیماری های دیگر که در ارتباط با ناقلین هستند، در نقاط مختلف کشور مشکلات عدیده ای را به بار آورده و هرساله تعدادی از افراد را مبتلا نموده و یا به کام مرگ می برد. علاوه بر آن، بعضی دیگر از بندپایان، خود عامل بیماری بوده و موجب اشاعه بعضی از بیماری های واگیردار مانند: گال، پدیکلوزیس و غیره می شوند. تعدادی از بندپایان نیز با نیش و گزش خود یا موجب سلب آسایش انسان و حیوان شده و یا باعث صدمات شدید و حتی از بین رفتن نسوج و رگ ها و در نهایت مرگ و میر می شوند و بعضی دیگر ایجاد آلرژی و حساسیت می کنند. از این رو از زمان های دور کنترل ناقلین و آفات با استفاده از روش های مختلف انجام شده است که در این میان، روش کنترل شیمیایی و سمپاشی به علت آسان بودن، در دسترس بودن و مؤثربودن (آفتکش ها) کاربرد فزاینده ای در کشاورزی و بهداشت پیدا نموده است.

در دو دهه اخیر بسیاری از کشورهای دنیا به اثرات مخرب محیط زیستی، ژنتیکی، مقاومت پذیری و تغییر در تنوع زیستی گونه های حیاتی ناشی از آفت کش ها پی برده و در صدد بهره گیری از روش های جدید کنترل و مبارزه با ناقلین برآمده اند. یکی از این روش ها، بهره گیری از مدیریت تلفیقی کنترل ناقلین و آفات می باشد. در روش نوین مدیریت کنترل تلفیقی ناقلین و آفات مبادرت به کاربرد روش های تلفیقی کنترل آفات با بهره مندی از دانش بهسازی محیط، مبارزه زیستی، روش های فیزیکی و ژنتیکی نموده اند تا خود و محیط زیستشان را از مواد مضر و مخرب شیمیایی محفوظ نگه دارند. مدیریت تلفیقی آفات با هدف کنترل پایدار با محوریت حفظ محیط زیست به منظور اقدام اثرپذیری طولانی مدت مبارزه با آفات در کشاورزی و بهداشت طراحی شده است. از این روش می توان در مناطق شهری، داخل ساختمان ها، مدرسه، بیمارستان ها، زمین های ورزشی، پارک ها، مناطق روستایی، دامداری ها و مرغداری ها و غیره استفاده نمود. متأسفانه در بسیاری از کشورهای در حال توسعه هنوز روش های مبارزه با تأکید بر روش های کنترل شیمیایی و سمپاشی انجام گرفته که بخشی از آلودگی های زیست محیطی جهانی در انتشار سموم از طریق عناصر آب، خاک و هوا را به دنبال داشته است. به هرحال وقت آن رسیده است که با هدف حفظ محیط زیست و جلوگیری از اثرات نامطلوب آفتکش ها بر روی سلامت انسان و حیوانات از مصرف بی رویه و نابجای این مواد شیمیایی زیان بار بکاهیم. دستیابی به این هدف نیازمند به خدمت گرفتن اطلاعات پایه، برنامه ریزی، استقرار، پایش و ارزشیابی به همراه آموزش های مدون برای ذینفعان است تا دستیابی به محیطی سالم با مدیریت تلفیقی توانمند و پایدار در راستای کاهش استفاده از سموم و مواد شیمیایی در محیط زیست فراهم گردد. بخشی از این مراحل شامل شناخت گونه حشرات و ریخت شناسی آنها است و بخشی نیز شامل پراکندگی، وفور، زیستگاه، تغذیه، عوامل مؤثر بر تکثیر، مسیرهای رفت و آمد آنها و سایر رفتارها و خصوصیاتی است که می توانند در مدیریت تلفیقی کنترل به کار گرفته شوند. برای تصمیم گیری مناسب در مبارزه با بندپایان ناقل و آفات لازم است افراد درگیر اطلاعات دقیق و کاملی از چگونگی انتشار، وفور، روش های کنترل عوامل ناقل، بکارگیری روش های مدیریت تلفیقی مبارزه با ناقلین، بهسازی محیط، شناسایی بیماران و گروه های ناقل، روش های درمان بیماران و کنترل شیوع بیماری های ناشی از این موجودات را داشته باشند تا بر مبنای آن به برنامه ریزی و ارائه راهکارهای مناسب بپردازند.

منبع: کنترل ناقلین بیماری ها و عوامل محیطی مرتبط با آنها، کمیته کشوری تدوین مجموعه های آموزشی برنامه کنترل ناقلین مرکز سلامت محیط و کار

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *